مانیتورینگ Zabbix دقیقاً چه چیزهایی را در زیرساخت دیتابیس باید شامل شود؟

بسیاری از سازمان‌ها پس از نصب Zabbix و فعال کردن چند Template پیش‌فرض تصور می‌کنند که مانیتورینگ کامل انجام شده است. اما وقتی دیتابیس کند می‌شود یا به‌صورت ناگهانی از دسترس خارج می‌شود، تازه مشخص می‌شود که:

• شاخص‌های کلیدی مانیتور نشده‌اند.
• Alertها کاربردی نیستند.
• Thresholdها درست تنظیم نشده‌اند.

در این مقاله، به‌صورت عملی و مرحله‌به‌مرحله نشان می‌دهیم که در زیرساخت دیتابیس چه چیزهایی باید با Zabbix مانیتور شوند، از سطح سرور تا ظرفیت آینده.

مانیتورینگ زیرساخت (Infrastructure Level)

قبل از تمرکز روی خود دیتابیس، باید اطمینان حاصل کنید که سیستم‌عامل و زیرساخت سرور پایدار و سالم هستند.

CPU

شاخص‌های کلیدی:

• Average Utilization
• CPU Steal (در محیط‌های مجازی)
• Load Average

نکته مهم:
افزایش CPU به‌تنهایی مشکل نیست. همواره باید با Query و Wait Type تحلیل شود تا دلیل واقعی مشخص شود.

Memory

شاخص‌های کلیدی:

• Available Memory
• Page Life Expectancy (در SQL Server)
• Swap Usage
• Memory Pressure

کمبود حافظه یکی از اصلی‌ترین دلایل افت Performance است و می‌تواند باعث کندی یا Crash شدن دیتابیس شود.

Disk / Storage

شاخص‌های کلیدی:

• Disk Latency (Read/Write)
• Disk Queue Length
• IOPS
• Free Space

حتی سریع‌ترین Queryها هم اگر Disk Latency بالا باشد، کند اجرا می‌شوند.

Network

شاخص‌های کلیدی:

• Packet Loss
• Throughput
• Connection Error

در محیط‌های Cluster یا Replication، مانیتورینگ شبکه حیاتی است و هر اختلال کوچک می‌تواند باعث از دسترس خارج شدن دیتابیس شود.

مانیتورینگ سرویس دیتابیس

این لایه روی خود موتور دیتابیس تمرکز دارد. مثلاً Microsoft SQL Server یا MySQL.

وضعیت سرویس

• Service Running
• Restart Detection
• Unexpected Stop

اگر دیتابیس Down شود و Alert نیاید، مانیتورینگ عملاً بی‌فایده است.

تعداد Connectionها

• Active Sessions
• Idle Sessions
• Max Connection Usage

افزایش ناگهانی Connection می‌تواند نشانه مشکلات Application باشد و باید فوراً بررسی شود.

Blocking و Locking

• Long Running Transactions
• Blocked Sessions
• Deadlock Count

Blocking یکی از رایج‌ترین دلایل کندی سیستم است و می‌تواند Performance را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد.

Query Performance

• Long Running Queries
• Top CPU Queries
• Top IO Queries

نکته: Threshold واقعی تعریف کنید، نه عددهای تصادفی یا پیش‌فرض. این باعث می‌شود Alertها کاربردی و Actionable باشند.

مانیتورینگ داخلی دیتابیس

این بخش معمولاً نادیده گرفته می‌شود، اما تأثیر مستقیم روی کارایی و سلامت دیتابیس دارد.

Fragmentation

• Index Fragmentation Level
• نیاز به Rebuild/Reorganize

Fragmentation کنترل‌نشده باعث افزایش IO و کاهش سرعت Queryها می‌شود.

Statistics Health

• Last Update Time
• Outdated Statistics Detection

Statistics قدیمی می‌تواند Execution Plan اشتباه ایجاد کند و Performance را کاهش دهد.

TempDB Usage

• Version Store Size
• TempDB File Growth
• Contention

TempDB یکی از نقاط حساس Performance است و مانیتورینگ آن ضروری است.

Replication / AlwaysOn (در صورت وجود)

• Replica Sync State
• Log Send Queue
• Redo Queue
• Failover Status

در سناریوهای High Availability، مانیتورینگ این بخش حیاتی است.

مانیتورینگ ظرفیت (Capacity Planning)

مانیتورینگ تنها برای Alert نیست؛ بلکه برای پیش‌بینی نیازهای آینده نیز کاربرد دارد:

• رشد دیتابیس
• رشد Log File
• روند مصرف CPU
• روند مصرف Storage

با این داده‌ها می‌توان پیش‌بینی کرد که چه زمانی به ارتقاء سخت‌افزار یا منابع نیاز دارید و از بحران‌های آینده جلوگیری کرد.

چه چیزهایی را نباید اشتباه مانیتور کرد؟

❌ فقط CPU
❌ فقط Free Disk Space
❌ فقط Up/Down بودن سرویس
❌ Alert بدون Context
❌ Thresholdهای یکسان برای همه سرورها

طراحی Alert حرفه‌ای در Zabbix

یک Alert خوب باید:

✔ قابل اقدام باشد (Actionable)
✔ اولویت‌بندی شده باشد
✔ False Positive نداشته باشد
✔ به تیم درست ارسال شود

مثال بد: CPU بالای ۸۰٪ برای ۱ دقیقه
مثال بهتر: CPU بالای ۸۵٪ به مدت ۱۰ دقیقه همراه با افزایش Wait Time

اشتباهات رایج در مانیتورینگ دیتابیس

• استفاده از Template پیش‌فرض بدون سفارشی‌سازی
• عدم هماهنگی DBA و تیم زیرساخت
• نبود Runbook برای Alertها
• مانیتور نکردن Query Layer
• نداشتن داشبورد مدیریتی

چک‌لیست نهایی مانیتورینگ دیتابیس با Zabbix

زیرساخت:

✔ CPU
✔ Memory
✔ Disk Latency
✔ Network

موتور دیتابیس:

✔ Service Status
✔ Connections
✔ Blocking
✔ Long Query

سلامت داخلی:

✔ Fragmentation
✔ Statistics
✔ TempDB
✔ Replication

ظرفیت:

✔ رشد دیتابیس
✔ رشد Log
✔ روند مصرف منابع

با رعایت این چهار لایه، می‌توانید ۸۰٪ مشکلات قبل از وقوع بحران شناسایی و حل کنید.

نتیجه‌گیری

مانیتورینگ حرفه‌ای یعنی پیشگیری قبل از بحران، نه واکنش بعد از آن. Zabbix ابزاری قدرتمند است، اما ارزش آن به طراحی شاخص‌ها، Thresholdها و Alertها بستگی دارد. اگر تنها Up/Down بودن سرویس را مانیتور می‌کنید، در واقع مانیتورینگ ندارید، فقط چک کردن ساده انجام می‌دهید.

پیاده‌سازی مانیتورینگ حرفه‌ای دیتابیس توسط تیم لاندا

اگر در سازمان شما:

• Alertها زیاد ولی بی‌اثر هستند.
• مشکلات دیتابیس دیر شناسایی می‌شوند.
• Thresholdها دقیق نیستند.
• یا مانیتورینگ تنها در سطح سرور انجام می‌شود.

تیم لاندا با طراحی معماری مانیتورینگ چندلایه، Zabbix را متناسب با زیرساخت دیتابیس شما پیاده‌سازی می‌کند.

برای دریافت مشاوره و تنظیم حرفه‌ای Zabbix با کارشناسان لاندا  تماس ✆ بگیرید.